Letland staat op het punt een statiegeldsysteem voor wegwerp-e-sigaretten in te voeren, naar het voorbeeld van het bestaande systeem voor drankverpakkingen. Een voorstel dat momenteel door de ministerraad wordt beoordeeld, beoogt € 0,50 statiegeld per apparaat in te voeren om het groeiende probleem van elektronisch afval aan te pakken.
Volgens de voorgestelde regelgeving brengen winkeliers het statiegeld van € 0,50 in rekening bij de aankoop. Dit bedrag wordt contant of via een cashloze transactie aan de consument terugbetaald zodra het gebruikte e-sigaretapparaat wordt ingeleverd bij aangewezen inzamelpunten, voornamelijk statiegeldautomaten.
Het initiatief, dat voortkomt uit de behoefte om de milieueffecten van afgedankte e-sigaretten aan te pakken, is gericht op een aanzienlijke verhoging van de recyclingpercentages. Uit gegevens van een onderzoek uit 2024 van de Letse Vereniging van Afvalbeheerbedrijven blijkt dat er in 2023 in Letland ongeveer 15 miljoen wegwerp-e-sigaretten zijn weggegooid. Daarvan werden er slechts ongeveer 5% (750.000 apparaten) ingezameld voor recycling; het overgrote deel — 14,25 miljoen apparaten — belandde op stortplaatsen.
Om dit mogelijk te maken, zorgt de beheerder van het statiegeldsysteem ervoor dat inzamelpunten strategisch worden geplaatst op drukbezochte winkellocaties. Uiterlijk op 1 januari 2028 moeten grote steden en regionale bestuurscentra ten minste één inzamelpunt voor e-sigaretten hebben.
De inzameldoelstellingen worden stapsgewijs ingevoerd: van 1 februari 2027 tot en met eind 2027 moet de beheerder van het systeem een inzamelpercentage van ten minste 50% behalen voor de apparaten die op de markt zijn gebracht. Vanaf 1 januari 2028 stijgt dit doel naar minimaal 80%.
De aanleg van deze infrastructuur vergt aanzienlijke investeringen. Volgens ramingen uit de sector kost de aanschaf en installatie van elke inzamelautomaat voor e-sigaretten ongeveer € 25.000 (exclusief btw). Bij een geplande plaatsing van minimaal 125 automaten worden de initiële hardwarekosten geraamd op ongeveer € 3,781 miljoen, inclusief btw. Deze bedragen houden geen rekening met bijkomende kosten voor IT-oplossingen, centrale verwerking, logistiek en de algemene werking van het systeem.
De wettelijke basis voor dit nieuwe systeem werd eerder dit jaar gelegd, toen de Saeima (het parlement) wijzigingen in de Wet op het afvalbeheer aannam. Deze wijzigingen verplichten tot de invoering van een landelijk statiegeldsysteem voor niet-oplaadbare e-sigaretten, met ingang van 1 februari 2027. Producenten en distributeurs moeten een overeenkomst sluiten met de beheerder van het systeem. Consumenten betalen het statiegeld bij aankoop en krijgen dit terug wanneer ze het gebruikte apparaat inleveren.
