Łotwa zamierza wprowadzić system kaucyjny dla jednorazowych e-papierosów, wzorowany na sprawdzonym modelu stosowanym w przypadku opakowań po napojach. Projekt, który jest obecnie rozpatrywany przez Radę Ministrów, ma na celu wprowadzenie kaucji w wysokości 0,50 euro za urządzenie, aby przeciwdziałać narastającemu problemowi odpadów elektronicznych.
Zgodnie z proponowanymi przepisami sprzedawcy będą pobierać od konsumentów kaucję w wysokości 0,50 euro w momencie zakupu. Kaucja zostanie zwrócona konsumentowi w gotówce lub w formie bezgotówkowej po oddaniu zużytego e-papierosa do wyznaczonego punktu zbiórki, przede wszystkim do automatu.
Inicjatywa, której celem jest ograniczenie wpływu wyrzucanych e-papierosów na środowisko, ma doprowadzić do znacznego zwiększenia poziomu recyklingu. Dane z badania z 2024 roku przeprowadzonego przez Łotewskie Stowarzyszenie Firm Gospodarki Odpadami wykazały, że w 2023 roku na Łotwie wyrzucono około 15 milionów jednorazowych e-papierosów. Zebrano do recyklingu zaledwie około 5% z nich (750 000 urządzeń), a zdecydowana większość — 14,25 miliona sztuk — trafiła na składowiska odpadów.
Aby to umożliwić, operator systemu kaucyjnego zadba o strategiczne rozmieszczenie punktów zbiórki w uczęszczanych miejscach, w tym w obszarach handlowych. Do 1 stycznia 2028 roku w dużych miastach i regionalnych ośrodkach administracyjnych będzie musiał działać co najmniej jeden punkt zbiórki e-papierosów.
Cele zbiórki będą wprowadzane etapami: od 1 lutego 2027 roku do końca 2027 roku operator systemu będzie musiał osiągnąć poziom zbiórki wynoszący co najmniej 50% urządzeń wprowadzonych na rynek. Od 1 stycznia 2028 roku cel ten wzrośnie do minimum 80%.
Budowa tej infrastruktury wymaga znacznych nakładów inwestycyjnych. Szacunki branżowe wskazują, że zakup i instalacja każdego automatu do zbiórki e-papierosów mogą kosztować około 25 000 euro (bez VAT). Przy planowanym wdrożeniu co najmniej 125 automatów początkowe wydatki na sprzęt wyniosą szacunkowo około 3,781 miliona euro z VAT. Kwoty te nie obejmują dodatkowych kosztów związanych z rozwiązaniami IT, centralną obsługą, logistyką i bieżącym funkcjonowaniem całego systemu.
Podstawę prawną nowego systemu ustanowiono na początku tego roku, gdy Saeima (parlament) przyjęła nowelizację ustawy o gospodarce odpadami. Nowelizacja nakazuje utworzenie ogólnokrajowego systemu kaucyjnego dla nienadających się do ponownego ładowania e-papierosów, który zacznie obowiązywać 1 lutego 2027 roku. Producenci i dystrybutorzy będą musieli zawrzeć umowę z operatorem systemu, a konsumenci zapłacą kaucję przy zakupie i otrzymają jej zwrot po oddaniu zużytego urządzenia.
