Letonya, Tek Kullanımlık Vapeler için 50 Sent Depozito Uygulaması Başlatıyor

Letonya, içecek ambalajları için kullanılan yerleşik modeli örnek alarak tek kullanımlık elektronik sigaralar için bir depozito sistemi uygulamaya hazırlanıyor. Bakanlar Kurulunun şu anda değerlendirdiği bir teklif, büyüyen elektronik atık sorunuyla mücadele etmek amacıyla cihaz başına 0,50 euro depozito ücreti getirilmesini öngörüyor.

Önerilen düzenlemeler kapsamında perakendeciler, satış sırasında tüketicilerden 0,50 euro depozito alacak. Kullanılmış elektronik sigara cihazı, başta otomatik makineler olmak üzere belirlenmiş toplama noktalarına iade edildiğinde bu ücret tüketiciye nakit veya nakitsiz ödeme yoluyla geri ödenecek.

Atılan elektronik sigaraların çevresel etkisini yönetme ihtiyacından doğan girişim, geri dönüşüm oranlarını önemli ölçüde artırmayı hedefliyor. Letonya Atık Yönetimi Şirketleri Birliğinin hazırladığı 2024 tarihli bir araştırmanın verileri, 2023 yılında Letonya’da yaklaşık 15 milyon tek kullanımlık elektronik sigaranın atıldığını ortaya koydu. Bunların yalnızca yaklaşık %5’i (750.000 cihaz) geri dönüşüm için toplandı; büyük çoğunluğu, yani 14,25 milyon cihaz ise çöp sahalarına gönderildi.

Bu süreci kolaylaştırmak için depozito sisteminin işletmecisi, toplama noktalarının yoğun trafiğe sahip perakende bölgelerinde stratejik olarak konumlandırılmasını sağlayacak. 1 Ocak 2028’e kadar büyük şehirlerde ve bölgesel idari merkezlerde en az bir elektronik sigara toplama noktası bulunması zorunlu olacak.

Toplama hedefleri aşamalı olarak uygulamaya konulacak: 1 Şubat 2027’den 2027 sonuna kadar sistem işletmecisi, piyasaya sürülen cihazların en az %50’sini toplamak zorunda olacak. Bu hedef, 1 Ocak 2028’den itibaren en az %80’e çıkarılacak.

Bu altyapının kurulması önemli bir yatırım gerektiriyor. Sektör tahminlerine göre her bir elektronik sigara toplama makinesinin satın alınması ve kurulması yaklaşık 25.000 €’ya mal olabilir (KDV hariç). En az 125 makinenin devreye alınması planlandığından, başlangıçtaki donanım harcamasının KDV dâhil yaklaşık 3,781 milyon € olması bekleniyor. Bu rakamlara BT çözümleri, merkezi işleme, lojistik ve sistemin genel işletimiyle ilgili ek maliyetler dâhil değil.

Bu yeni sistemin yasal dayanağı, Saeima’nın (parlamento) Atık Yönetimi Kanunu’nda değişiklikleri kabul etmesiyle bu yılın başlarında oluşturuldu. Değişiklikler, 1 Şubat 2027’den itibaren geçerli olmak üzere, şarj edilemeyen elektronik sigaralar için ülke çapında bir depozito sistemi kurulmasını zorunlu kılıyor. Üreticilerin ve distribütörlerin sistem işletmecisiyle sözleşme yapması gerekecek; tüketiciler satın alma sırasında depozito ödeyecek ve kullanılmış cihazı iade ettiklerinde ücretlerini geri alacak.