Waarom Frankrijk nog steeds meer rookt dan zijn Europese buren

Frankrijk handhaaft enkele van de strengste anti-tabaksregels op het Europese continent. Een standaardpakje sigaretten kost ongeveer €13,50 – circa 84% boven het gemiddelde van de Europese Unie – en wordt verkocht in saaie verpakkingen met grafische gezondheidswaarschuwingen. Toch blijft Frankrijk, terwijl landen als het Verenigd Koninkrijk en Zweden de sigarettenconsumptie tot historische dieptepunten hebben teruggedrongen, een uitschieter met aanhoudend hoge rookcijfers.

President Emmanuel Macron stelde in 2021 als officieel doel om tegen 2032 een “tabaksvrije generatie” te creëren. Uit gegevens over de volksgezondheid blijkt echter dat de middelen die de nationale rookcijfers de afgelopen twee decennia van 30% hebben doen dalen, hun effectiviteit verliezen bij de meest hardnekkige rokers van het land.

Twee decennia aan maatregelen en de grenzen van prijsverhogingen

Frankrijk heeft een uitgebreid stelsel opgebouwd om tabaksconsumptie te ontmoedigen. Roken is verboden in openbare binnenruimtes, horecagelegenheden, vervoersknooppunten en sinds 2025 ook in openbare parken en buitenzones die veel door kinderen worden bezocht. Alleen al tussen 2016 en 2020 verhoogden de nationale autoriteiten de prijs van het bestverkochte pakje met 41%, ondersteund door verplichte neutrale verpakkingen en door de staat gefinancierde nicotinepleisters.

Het beleid leverde aanvankelijk meetbare resultaten op. In 2014 rookte één op de vier Franse volwassenen tussen 18 en 75 jaar dagelijks. In 2024 was dat percentage gedaald tot 18%. Santé publique France schat dat vier miljoen minder mensen dagelijks roken dan bij de start van het nationale anti-tabaksplan.

“De historische daling van het roken, zowel onder volwassenen als jongeren, toont aan dat ambitieus en langdurig beleid werkt,” verklaarde Nicolas Prisse, voormalig hoofd van de Franse interministeriële missie voor drugs en verslavingsgedrag (MILDECA).

Toch is de daling gestagneerd op een niveau dat medische professionals zorgen baart. In internationale gezondheidsranglijsten staat Frankrijk bovenaan de Tobacco Control Scale voor beleidsinterventies, maar Fransen roken veel meer dan bevolkingen in landen met minder strenge belastingregimes.

De uitschieter van West-Europa: dagelijkse rookcijfers in de regio

Vergelijkbare OESO-gegevens benadrukken de kloof tussen Frankrijk en andere West-Europese landen. Het dagelijkse rookpercentage onder Franse volwassenen schommelt tussen 18% en 25%, afhankelijk van de specifieke enquêtecriteria en het onderzochte jaar, terwijl buurlanden dalingen tot onder de 10% hebben bereikt.

Land	Dagelijks rookpercentage onder volwassenen	Gemiddelde prijs per pakje (€)	Primaire beleidsaanpak
Frankrijk	18% – 25%	€13,50	Hoge accijnzen, strikte neutrale verpakkingen, focus op volledige onthouding
Verenigd Koninkrijk	10,6% – 11%	€21,00	Hoge belastingen gecombineerd met actieve promotie van vapen voor schadebeperking
Zweden	Onder 9%	€6,50	Model voor schadebeperking: vervanging van brandbare tabak door snus
Denemarken	12%	€8,00	Gerichte campagnes voor volksgezondheid en geleidelijke prijsaanpassingen
Gemiddelde Europese Unie	18%	€7,30	Gemengde nationale regelgevings- en belastingkaders

Deze cijfers tonen aan dat Frankrijk zijn rookprobleem niet simpelweg kan toeschrijven aan Europese culturele normen. Noord-Europese buurlanden hebben de consumptieniveaus van Frankrijk onderboden met duidelijk andere strategieën voor volksgezondheid.

Smokkel en grensoverschrijdende ontwijking ondermijnen de Franse belastingstrategie

De standaard economische theorie stelt dat hogere prijzen de consumptie drukken. Gegevens uit de praktijk tonen echter aan dat consumenten niet simpelweg stoppen met roken wanneer de prijzen stijgen; velen veranderen hoe en waar zij tabak verkrijgen.

Een meta-analyse uit 2024, gepubliceerd in Addiction en gebaseerd op 68 internationale onderzoeken, bevestigde dat sterke verhogingen van tabaksaccijnzen rokers ertoe aanzetten goedkopere alternatieven te zoeken, over te stappen op shagtabak of de grens over te reizen. De geografie van Frankrijk maakt ontwijking praktisch. Vanuit grensplaatsen hebben inwoners gemakkelijk toegang over de weg tot Spanje, Andorra, België en Luxemburg, waar de tabaksbelastingen aanzienlijk lager zijn.

Een onderzoek uit 2025, in opdracht van de Franse douane en MILDECA, schatte dat 17,7% tot 19,2% van alle tabak die in 2023 in Frankrijk werd geconsumeerd, buiten het door de staat erkende netwerk van tabakswinkels was gekocht. Commerciële onderzoeken die door de tabaksindustrie worden gefinancierd, suggereren dat de parallelle markt wel 38% kan bedragen.

Inbeslagnames door de politie weerspiegelen deze schattingen. In 2025 onderschepten Franse douanebeambten 548 ton illegale tabak binnen de Franse grenzen – een stijging van 12% ten opzichte van het voorgaande jaar – en registreerden zij meer dan 20.000 afzonderlijke overtredingen. Wanneer prijzen te hoog worden zonder alternatieve oplossingen, wijken consumenten uit naar ongereguleerde aanvoerkanalen in plaats van nicotine volledig op te geven.

De Australische waarschuwing: wat gebeurt er wanneer belastingen de marktrealiteit overstijgen?

Beleidsmakers voeren vaak aan dat de poreuze landgrenzen van Frankrijk de enige reden zijn voor de aanhoudende zwarte markt. Australië vormt echter een scherp tegenvoorbeeld. Australië is een eilandstaat met streng gecontroleerde maritieme grenzen en legale sigarettenprijzen van €23 tot €28 per pakje.

Gegevens van het Australian Bureau of Statistics, gebaseerd op afvalwatermonitoring van nicotinemetabolieten, tonen aan dat de totale nicotineconsumptie in Australië tussen 2017 en 2025 met bijna 40% steeg. In dezelfde periode daalde de legale tabaksverkoop tot minder dan een derde van het eerdere niveau.

Het verschil werd volledig opgevangen door onbelaste, illegale sigaretten en ongereguleerde wegwerpvapes. In 2025 was de zwarte markt goed voor naar schatting 80% van de Australische nicotineconsumptie. De ervaring van Australië suggereert dat straffende belastingen zonder praktische alternatieve routes eerder hardnekkige criminele toeleveringsketens creëren dan rookvrije bevolkingen.

De Britse strategie: rook vervangen door damp

Aan de overkant van het Kanaal kiest het Verenigd Koninkrijk voor een andere aanpak. Hoewel het Verenigd Koninkrijk sigaretten zwaar belast – met pakjesprijzen boven €21 – bekijken gezondheidsautoriteiten nicotinegebruik vanuit het perspectief van schadebeperking door tabak.

De National Health Service (NHS) informeert volwassen rokers openlijk dat e-sigaretten weliswaar niet zonder risico zijn, maar slechts een klein deel van de gezondheidsrisico’s van traditioneel roken met zich meebrengen. Britse gezondheidsinstanties zetten vapes actief in als hulpmiddel om te stoppen met roken.

Volgens het Britse volksgezondheidsbeleid heeft een volwassene die overstapt van het verbranden van tabak naar het inhaleren van damp een positief gezondheidsresultaat bereikt. Frankrijk hanteert daarentegen een kader waarin onthouding vooropstaat. Hoewel de Franse zorgverzekering erkent dat vapen kan helpen bij stoppen, stellen de officiële richtlijnen dat het doel altijd eerst stoppen met roken en daarna stoppen met vapen moet zijn.

Britse statistische uitkomsten ondersteunen hun strategie voor schadebeperking. Volgens het Office for National Statistics daalde het dagelijkse roken in het VK in 2024 tot 10,6%. In dezelfde rapportageperiode waren er in Groot-Brittannië meer volwassen vapers dan rokers van brandbare sigaretten (10% tegenover 9,1%), wat een directe technologische transitie weg van verbrande tabak illustreert.

Het Zweedse model: nicotine loskoppelen van verbranding

Zweden levert het duidelijkste bewijs van de invloed van productvervanging op rookcijfers. Zweden heeft het laagste dagelijkse rookpercentage in de Europese Unie: in 2023 lag dit onder 9%, terwijl het rookpercentage onder mannen onder 6% daalde.

Deze daling vond niet plaats omdat Zweden nicotine hebben opgegeven. In plaats daarvan vertrouwen Zweedse consumenten sterk op orale tabaksproducten. Meer dan 15% van de Zweden van 16 jaar en ouder gebruikt dagelijks traditionele gepasteuriseerde snus, en nog eens 5% gebruikt nicotinezakjes zonder tabak.

De OESO schrijft de lage rookprevalentie in Zweden rechtstreeks toe aan de vervanging van brandbare sigaretten door snus. Daardoor hebben Zweedse mannen de laagste percentages longkanker en tabaksgerelateerde sterfte in Europa.

Het verschil tussen Frankrijk en Zweden mondde uit in een publiek conflict toen de Franse regering alle nicotinezakjes wilde verbieden. De Zweedse minister van Handel Benjamin Dousa bekritiseerde het Franse verbod publiekelijk:

“Het Franse verbod is een aanval op de Zweedse levenswijze,” verklaarde Dousa in 2026, verwijzend naar de volksgezondheidsstatistieken van zijn land.

De filosofische kloof is duidelijk: Zweden tolereert nicotine en elimineert de sigaret, terwijl de Franse autoriteiten nicotine en tabak nog steeds in gelijke mate aanpakken.

De biologie van schade: vuur versus chemische stof

Deskundigen op het gebied van volksgezondheid zijn het erover eens dat verbranding, en niet nicotine zelf, de primaire oorzaak is van tabaksgerelateerde ziekten. Hoewel nicotine verslavend is en de bloeddruk tijdelijk verhoogt, veroorzaken de toxines, teerstoffen en kankerverwekkende stoffen die ontstaan bij het verbranden van organisch materiaal hart- en vaatziekten, chronische obstructieve longziekte en kanker.

Rookvrije apparaten, zoals vapes en orale zakjes, scheiden de verslavende stof van giftige verbrandingsproducten. Deze hulpmiddelen brengen echter regelgevende uitdagingen met zich mee. Autoriteiten staan voor de dubbele uitdaging om nicotinegebruik onder tieners te voorkomen en volwassen rokers tegelijk een weg weg van sigaretten te bieden.

Frankrijk is succesvol geweest in preventie onder jongeren; het roken onder adolescenten is de afgelopen tien jaar aanzienlijk afgenomen. Door alternatieve producten te beperken en een strikte prohibitionistische toon te handhaven, laat het Franse beleid aanhoudende volwassen rokers echter minder opties.

Sociale ongelijkheid en de hardnekkige rokende bevolking

De demografische samenstelling van rokers in Frankrijk is veranderd. De bevolking die afhankelijk blijft van sigaretten bestaat onevenredig vaak uit mensen uit de arbeidersklasse en economisch kwetsbare groepen.

Gegevens uit 2024 tonen aan dat 30% van de Fransen met financiële problemen dagelijks rookt, tegenover slechts 10,1% van degenen die zichzelf financieel stabiel achten. Onder handarbeiders bereikt het rookpercentage 25,1%, terwijl het onder managers en bedrijfsdirecteuren 11,8% bedraagt.

Hoewel 55% van de Franse dagelijkse rokers aangeeft te willen stoppen, zijn de succespercentages sterk scheef verdeeld ten gunste van welvarendere en hoger opgeleide groepen. Voor personen die economische stress ervaren, werken prijsverhogingen vaak als een straffende belasting op een verslaving in plaats van als stimulans om te stoppen.

Wanneer legale pakjes €13,50 kosten, zal een kwetsbare roker veel eerder namaakproducten zoeken, een nabijgelegen grens oversteken of bezuinigen op essentiële huishoudelijke uitgaven dan onmiddellijk stoppen met roken.

Frans beleid aanpassen voor de laatste fase

Sommige analisten suggereren dat de Franse strategie simpelweg meer tijd nodig heeft. Langetermijninitiatieven, zoals onderwijs op scholen en neutrale verpakkingen, werken volgens generatietijdlijnen en zorgen ervoor dat jongere cohorten überhaupt niet beginnen met roken.

Om van een rookprevalentie van 20% naar de grens van 5% te gaan die als “rookvrij” wordt gedefinieerd, zijn echter andere instrumenten nodig dan die waarmee de percentages van 40% werden teruggebracht. De resterende rokende bevolking is sterker nicotineafhankelijk, economisch achtergesteld en minder ontvankelijk voor standaardcampagnes voor publieke bewustwording.

Twintig jaar lang heeft het Franse beleid de vraag gesteld hoe sigaretten duur en moeilijk genoeg gemaakt kunnen worden om stoppen af te dwingen. Gezien de lagere rookcijfers in het Verenigd Koninkrijk en Zweden verschuift de vraag voor Franse beleidsmakers:

Als rokers niet stoppen, welke praktische alternatieven moet het beleid hen dan aanmoedigen te gebruiken?