Ministerstwo Zdrowia Hiszpanii proceduje projekt dekretu królewskiego, który ograniczy składniki e-papierosów wyłącznie do aromatów tytoniowych. Propozycja spotkała się z formalnym sprzeciwem organów regulacyjnych rynku, państw członkowskich Unii Europejskiej i analityków gospodarczych, którzy ostrzegają, że ograniczenie zdestabilizuje rynek krajowy i skłoni konsumentów do korzystania z nieuregulowanych kanałów sprzedaży.
Zgodnie z oceną gospodarczą International Financial Analysts (Afi) zakaz aromatów spowodowałby poważne straty w całym łańcuchu: od produkcji, przez dystrybucję hurtową, po sprzedaż detaliczną w Hiszpanii.
Skutki gospodarcze: spadek wartości sektora o ponad 83%
W 2023 roku łańcuch wartości branży waporyzacyjnej w Hiszpanii wygenerował 317 mln euro wartości dodanej brutto i zapewnił 4630 miejsc pracy w przeliczeniu na pełne etaty. Według szacunków Afi, po wprowadzeniu proponowanego przez Ministerstwo Zdrowia ograniczenia wkład sektora zmniejszyłby się do 54 mln euro, a około 3800 miejsc pracy zostałoby zlikwidowanych.
Badanie wskazuje na bezpośredni efekt mnożnikowy: na każde euro utraconej wartości na rynku produktów do waporyzacji kolejne 1,50 euro znikałoby z szerszej gospodarki. Podobnie każda bezpośrednio zlikwidowana w sektorze posada oznacza utratę 2,8 miejsc pracy w powiązanych rodzajach działalności gospodarczej.
| Wskaźnik gospodarczy | Wartość bazowa (przed zakazem) | Prognoza po wprowadzeniu zakazu aromatów | Szacowany wpływ |
|---|---|---|---|
| Wartość dodana brutto | 317 mln euro | 54 mln euro | -83% (-263 mln euro) |
| Liczba utrzymanych miejsc pracy | 4630 miejsc pracy w pełnym wymiarze godzin | 810 miejsc pracy w pełnym wymiarze godzin | -82,5% (-3820 miejsc pracy) |
| Roczne dochody fiskalne | 77 mln euro | 10 mln euro | -87% (-67 mln euro) |
| Wartość długoterminowa (2030) | 660 mln euro | 110 mln euro | Strata w wysokości 550 mln euro |
Katalonia, będąca ośrodkiem produkcyjnym, jest szczególnie narażona na skutki regionalne. W regionie tym koncentruje się nawet 80% hiszpańskiej przemysłowej produkcji płynów do e-papierosów. Raport Afi prognozuje, że zakaz aromatów spowodowałby utratę od 23 mln do 54 mln euro regionalnej wartości dodanej oraz likwidację od 140 do 330 przemysłowych miejsc pracy w sektorze produkcyjnym.
- Czytaj więcej: Komisja Europejska wyda 28 kwietnia decyzję w sprawie zakazu aromatów do e-papierosów w Hiszpanii
Zagrożenie dla dochodów podatkowych państwa i inwestycji prywatnych
Zakaz aromatów zakłóciłby wpływy z nowego podatku od płynów do e-papierosów i produktów związanych z tytoniem, wprowadzonego w kwietniu 2025 roku. Ta odrębna opłata przyniosła 30 mln euro w 2025 roku oraz 25,9 mln euro w ciągu pierwszych siedmiu miesięcy 2026 roku, co daje łącznie niemal 56 mln euro dochodów publicznych.
Zakaz zagraża nie tylko bieżącym wpływom podatkowym, lecz także wydatkom inwestycyjnym. W 2024 roku sektor zainwestował około 120 mln euro, a na lata 2024–2030 zaplanował inwestycje kapitałowe o wartości 1,58 mld euro. Afi prognozuje, że wprowadzenie dekretu całkowicie wstrzymałoby realizację tych planów.
Zakłócenia na rynku i sprzeciw instytucji regulacyjnych
Badanie konsumenckie Sigma Dos, przytoczone w raporcie, pokazuje, że 87% dorosłych użytkowników e-papierosów w Hiszpanii wybiera aromaty inne niż tytoniowe. Jeśli te produkty znikną z legalnej sprzedaży, 54% konsumentów zamierza nadal wapować, korzystając z alternatywnych źródeł, a 12% deklaruje powrót do palenia tradycyjnych papierosów.
Projekt dekretu spotkał się ze sprzeciwem instytucji. Sześć państw członkowskich UE zgłosiło formalne zastrzeżenia w ramach procedury notyfikacyjnej TRIS Komisji Europejskiej. Na szczeblu krajowym Krajowa Komisja Rynków i Konkurencji (CNMC) ostrzegła, że ograniczenia ingerujące w konstytucyjną wolność działalności gospodarczej wymagają bezpośredniej regulacji ustawowej, a nie dekretu administracyjnego.
Analiza Afi wskazuje, że Ministerstwo Zdrowia mogłoby chronić osoby niepełnoletnie za pomocą ukierunkowanych rozwiązań: rygorystycznego systemu licencjonowania sprzedaży detalicznej, skuteczniejszego egzekwowania weryfikacji wieku, zakazu opakowań atrakcyjnych dla młodzieży oraz selektywnych ograniczeń dotyczących aromatów zamiast całkowitego zakazu obejmującego produkty dla dorosłych.
