Het Spaanse ministerie van Volksgezondheid werkt aan een ontwerp-koninklijk besluit dat ingrediënten voor elektronische sigaretten uitsluitend beperkt tot tabaksaroma’s. De maatregel heeft geleid tot formeel verzet van markttoezichthouders, lidstaten van de Europese Unie en economische analisten. Zij waarschuwen dat de beperking de binnenlandse markt zal ontwrichten en consumenten naar niet-gereguleerde kanalen zal drijven.
Volgens een economische analyse van International Financial Analysts (Afi) zou het smaakverbod zware verliezen veroorzaken in de productie, groothandelsdistributie en detailhandel in heel Spanje.
Economische gevolgen: de waarde van de sector daalt met meer dan 83%
In 2023 genereerde de Spaanse waardeketen voor vapen €317 miljoen aan bruto toegevoegde waarde en bood deze werkgelegenheid aan 4.630 voltijdequivalenten. Volgens de ramingen van Afi zou de bijdrage van de sector onder de voorgestelde beperking van het ministerie van Volksgezondheid dalen tot €54 miljoen, waarbij ongeveer 3.800 banen verloren zouden gaan.
Het onderzoek wijst op een rechtstreeks economisch multipliereffect: voor elke euro aan waarde die verloren gaat binnen de vapemarkt, verdwijnt nog eens €1,50 uit de bredere economie. Ook leidt elk direct banenverlies in de sector tot het verdwijnen van 2,8 banen in aanverwante economische activiteiten.
| Economische indicator | Uitgangssituatie (vóór het verbod) | Prognose bij een smaakverbod | Geschatte impact |
|---|---|---|---|
| Bruto toegevoegde waarde | €317 miljoen | €54 miljoen | -83% (-€263 miljoen) |
| Ondersteunde werkgelegenheid | 4.630 voltijdbanen | 810 voltijdbanen | -82,5% (-3.820 banen) |
| Jaarlijkse belastinginkomsten | €77 miljoen | €10 miljoen | -87% (-€67 miljoen) |
| Waarde op lange termijn (2030) | €660 miljoen | €110 miljoen | -€550 miljoen verlies |
De productieregio Catalonië loopt een bijzonder groot regionaal risico. Catalonië is goed voor maximaal 80% van de industriële productie van e-liquids in Spanje. Volgens het Afi-rapport zou een smaakverbod de regionale toegevoegde waarde met €23 miljoen tot €54 miljoen doen dalen en 140 tot 330 banen in de industriële productie kosten.
Bedreiging voor de belastinginkomsten van de overheid en particuliere investeringen
Het smaakverbod zou de overheidsinkomsten uit de nieuwe belasting op vloeistoffen voor elektronische sigaretten en tabaksgerelateerde producten onder druk zetten. Deze belasting, ingevoerd in april 2025, bracht in 2025 €30 miljoen op en in de eerste zeven maanden van 2026 €25,9 miljoen. Daarmee kwamen de totale overheidsinkomsten uit op bijna €56 miljoen.
Naast de huidige belastinginkomsten brengt het verbod ook investeringen in gevaar. De sector investeerde in 2024 ongeveer €120 miljoen en had tussen 2024 en 2030 voor €1,58 miljard aan kapitaalinvesteringen gepland. Afi verwacht dat de uitvoering van het besluit deze plannen volledig tot stilstand zou brengen.
Marktverstoring en verzet van toezichthouders
Uit een consumentenonderzoek van Sigma Dos, aangehaald in het rapport, blijkt dat 87% van de volwassen vapers in Spanje smaken zonder tabak gebruikt. Als deze producten uit de legale winkels verdwijnen, is 54% van de consumenten van plan via alternatieve bronnen te blijven vapen, terwijl 12% zegt weer traditionele sigaretten te gaan roken.
Het ontwerpbesluit stuit op institutioneel verzet. Zes EU-lidstaten hebben formeel bezwaar ingediend volgens de TRIS-procedure voor kennisgevingen van de Europese Commissie. In Spanje waarschuwde de Nationale Commissie voor Markten en Mededinging (CNMC) dat beperkingen die de grondwettelijke vrijheid van ondernemen aantasten, via primaire wetgeving moeten worden ingevoerd en niet via een administratief besluit.
Volgens de analyse van Afi kan het ministerie van Volksgezondheid minderjarigen beschermen met gerichte maatregelen: strenge vergunningseisen voor verkooppunten, intensievere handhaving van leeftijdscontroles, verpakkingsverboden voor producten die jongeren aanspreken en gerichte smaakbeperkingen in plaats van een algemeen verbod op producten voor volwassenen.
