Choć większość konsumentów zakłada, że termin „vaping” pojawił się wraz z nowoczesnymi e-papierosami na początku XXI wieku, leksykografowie śledzą jego pochodzenie aż do 1979 roku. Brenda Coffee ukuła to słowo, aby opisać bezdymny inhalator nikotynowy „Favor” — niepodlegające spalaniu urządzenie opracowane przez jej męża, J. Phillipa Raya, i dr. Normana Jacobsona.
- Utworzenie terminu w 1979 roku: Brenda Coffee wymyśliła słowa „vape” i „vaping” podczas prac klinicznych nad inhalatorem nikotynowym Favor.
- Prognoza w prasie w 1983 roku: Brytyjski autor tekstów naukowych Rob Stepney trafnie przewidział, że przyszłe urządzenia nikotynowe niewytwarzające dymu będą określane słowem „vaping”.
- Przełom na forum w 2007 roku: Wczesne społeczności użytkowników na forum E-Cigarette Forum celowo wybrały określenie „vaping” zamiast „e-smoking”, aby uniknąć negatywnych skojarzeń związanych z tytoniem.
- Przełom językowy w 2014 roku: Oxford Dictionaries ogłosił „vape” słowem roku po tym, jak częstotliwość jego użycia wzrosła trzydziestokrotnie.
Dziś w każdym specjalistycznym sklepie i społeczności internetowej słowa takie jak vape, vaping i vaper należą do standardowego słownictwa. Większość konsumentów i obserwatorów branży zakłada, że pojawiło się ono około 2003 roku, kiedy chiński farmaceuta Hon Lik stworzył nowoczesny e-papieros. Leksykografowie z Oxford English Dictionary (OED) udokumentowali jednak, że rdzeń słowa „vaping” pojawił się ponad cztery dekady przed nowoczesnymi urządzeniami z akumulatorami litowo-jonowymi.
Termin ten powstał w wyniku poszukiwań inżyniera, który chciał znaleźć sposób na przyjmowanie nikotyny bez dymu, badania klinicznego w Teksasie, prognozy opublikowanej w brytyjskim czasopiśmie oraz dyskusji na forum internetowym, która ostatecznie przesądziła o przyjętej terminologii.
Początki w 1979 roku: Brenda Coffee i inhalator Favor
Historia językowa zaczyna się pod koniec lat 70. XX wieku od J. Phillipa Raya, inżyniera zarządzającego projektami programu kosmicznego Apollo i współtwórcy wczesnych rozwiązań w dziedzinie mikroprocesorów. Ray dużo palił i szukał sposobu na dostarczanie czystej nikotyny bez wdychania rakotwórczych produktów ubocznych spalania tytoniu.
We współpracy ze swoim lekarzem, dr. Normanem L. Jacobsonem, Ray opracował plastikową rurkę w kształcie papierosa, zawierającą porowaty papier nasączony płynną nikotyną. Ponieważ płynna nikotyna paruje w temperaturze pokojowej, użytkownicy mogli wdychać jej opary, zaciągając się przez ustnik — bez grzałek, akumulatorów ani spalania.
Gdy zastanawiano się, jak opisać ten bezdymny proces, żona Raya, Brenda Coffee, ukuła słowa „vape” i „vaping”.
W listopadzie 1979 roku dr Jacobson zaprezentował wyniki badań klinicznych nad urządzeniem podczas spotkania American College of Chest Physicians w Houston, co stanowiło pierwsze formalne użycie tych terminów w publikacji naukowej. W 1980 roku branżowe czasopismo Medical World News opisało wyniki Jacobsona, dostarczając najwcześniejszego udokumentowanego przykładu użycia rzeczownika vaping w druku, uznanego przez Oxford English Dictionary.
Ray i Jacobson wprowadzili swój wynalazek na rynek komercyjny w połowie lat 80. pod marką Favor, promując go hasłem „Do yourself a favour” („Zrób sobie przysługę”). Produkt miał problemy ze stabilnością: płynna nikotyna parowała zbyt szybko i utleniała się do gorzkiej kotyniny. W 1987 roku amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) wydała ostrzeżenie regulacyjne, uznając Favor za niezatwierdzony nowy system dostarczania substancji leczniczych. Produkt zniknął z półek sklepowych, a słowo popadło w zapomnienie.
Prognoza Roba Stepneya opublikowana w 1983 roku
Cztery lata po tym, jak Coffee ukuła to słowo, pojawiło się kolejne odniesienie — w brytyjskim czasopiśmie kulturalnym New Society. W artykule z sierpnia 1983 roku zatytułowanym „Dlaczego ludzie palą?” autor tekstów naukowych Rob Stepney poruszył temat uzależnienia od nikotyny i ograniczania szkodliwości używania tytoniu.
Stepney nakreślił, jak mogłaby wyglądać alternatywa niewytwarzająca dymu, i trafnie przewidział rozwój języka:
„…inhalator lub papieros «niewytwarzający dymu», wyglądający niemal jak prawdziwy, ale… dostarczający odmierzoną dawkę pary nikotynowej. (Jeśli nowy nawyk się przyjmie, będzie się nazywał vapingiem).”
Językoznawcy uznają artykuł Stepneya za rzadki przykład użycia w druku terminu opisującego teoretyczny produkt na dziesiątki lat przed jego szerokim sukcesem komercyjnym.
Lata 90.: aromaterapia i subkultury zielarskie
W latach 90. i na początku XXI wieku słowa vape i vaporizer były nadal używane w wyspecjalizowanych środowiskach związanych z roślinami i aromaterapią.
W 1993 roku działacz na rzecz ziół Eagle Bill Amato wprowadził w Amsterdamie szklane fajki do waporyzacji ogrzewane płomieniem, popularyzując urządzenie znane jako „Shake and Vape”. Równocześnie w dyskusjach na grupach Usenet zaczęto używać słowa „vape” jako potocznego skrótu odnoszącego się do podgrzewania materiałów roślinnych w temperaturze niższej niż temperatura spalania.
2007–2008: dlaczego społeczności internetowe odrzuciły „e-smoking”
Gdy nowoczesne e-papierosy pojawiły się na rynkach zachodnich w połowie pierwszej dekady XXI wieku, dystrybutorzy początkowo promowali je jako „e-cigarettes”, a korzystanie z nich określali jako „e-smoking”.
Pierwsi użytkownicy nie zaakceptowali tej terminologii. 18 grudnia 2007 roku administrator E-Cigarette Forum (ECF) rozpoczął wątek dyskusyjny, pytając, jak należy nazwać tę czynność:
„«E-smoking» to trochę za długie, «misting» brzmi zbyt delikatnie, a «vaporizing» czy «vaping» kojarzy się z narkotykami. Musi być lepsze słowo na określenie mojego nowego hobby!”
Mimo początkowych obaw związanych ze skojarzeniami z ziołami członkowie społeczności przyjęli określenia vaping i vaper z dwóch strategicznych powodów:
- Rozróżnienie prawne i regulacyjne: Wraz z rozszerzaniem pod koniec pierwszej dekady XXI wieku przepisów dotyczących środowisk wolnych od dymu w pomieszczeniach w Ameryce Północnej i Europie określenie czynności jako „vaping”, a nie „smoking”, pomagało użytkownikom wyjaśnić, że ich urządzenia wytwarzają aerozol, a nie dym tytoniowy z drugiej ręki.
- Dystans społeczny: Przyjęcie określenia „vaping” pozwoliło użytkownikom odciąć się od społecznego piętna, zapachu i substancji smolistych kojarzonych z papierosami spalanymi.
Pod koniec 2008 roku „vaping” zastąpiło „e-smoking” na forach internetowych, w publikacjach branżowych i w komunikacji producentów urządzeń.
2014: Oxford Dictionaries wybiera „vape” słowem roku
Wraz z rozwojem rynku — od pierwszych e-papierosów przypominających tradycyjne papierosy po mody z regulowaną mocą i systemy pod z wymiennymi wkładami — częstotliwość użycia tego terminu gwałtownie wzrosła. W listopadzie 2014 roku Oxford Dictionaries wybrał „Vape” słowem roku, odnotowując, że częstotliwość jego użycia podwoiła się w ciągu roku i wzrosła trzydziestokrotnie w porównaniu z 2012 rokiem.
| Rok | Kluczowa postać / wydarzenie | Rozwój języka |
|---|---|---|
| 1979 | Brenda Coffee i dr Norman Jacobson | Ukuto słowa „vape” i „vaping” na określenie niewytwarzającego dymu inhalatora nikotynowego Favor. |
| 1983 | Rob Stepney (New Society) | Opublikowano pierwszą bezpośrednią prognozę użycia terminu „vaping” w odniesieniu do przyszłych inhalatorów niewytwarzających dymu. |
| 1993 | Eagle Bill Amato i użytkownicy Usenetu | „Vape” funkcjonowało jako potoczny skrót w środowiskach związanych z wczesną aromaterapią i roślinami. |
| 2007–2008 | Społeczność E-Cigarette Forum (ECF) | Konsumenci celowo porzucili określenie „e-smoking” na rzecz „vaping” i „vaper”. |
| 2014 | Oxford English Dictionary | „Vape” oficjalnie ogłoszono słowem roku po gwałtownym wzroście jego popularności na całym świecie. |
Upowszechnienie słowa „vape” doprowadziło również do powstania powiązanych terminów branżowych, takich jak vape shop, vape mod i e-liquid. Skłoniło też językoznawców do utworzenia retronimów — takich jak combustible cigarette i traditional tobacco — odróżniających tytoń spalany od urządzeń elektronicznych wytwarzających aerozol.
