Komisja Europejska zaproponowała poważną reformę opodatkowania wyrobów tytoniowych w celu aktualizacji zasad, które nie zmieniły się od 2010 roku. Inicjatywa ma na celu podniesienie minimalnych podatków od papierosów oraz wprowadzenie wspólnych opłat za e‑papierosy, tytoń podgrzewany i produkty nikotynowe, aby dostosować je do unijnego celu, jakim jest generacja wolna od tytoniu do 2040 roku.
Przedstawiony 16 lipca 2025 r. wniosek obejmuje trzy główne cele: zwiększenie minimalnych stawek podatkowych, włączenie nowych produktów nikotynowych do systemu podatkowego oraz wzmocnienie nadzoru nad surowym tytoniem w celu zwalczania nielegalnego handlu. Projekt jest obecnie w negocjacjach i wymaga jednomyślnej zgody wszystkich 27 państw członkowskich UE, aby zaczął obowiązywać.
Podniesienie minimalnego podatku od tradycyjnych papierosów
Najbardziej widoczna zmiana w propozycji Komisji dotyczy minimalnego podatku od papierosów. Obecne regulacje ustanawiają minimalną akcyzę w wysokości 90 € za 1 000 papierosów oraz opłatę odpowiadającą 60% ważonej średniej ceny sprzedaży. Bruksela proponuje podniesienie tych wartości do 215 € za 1 000 papierosów oraz do 63%, odpowiednio.
| Opodatkowanie papierosów | Obecna sytuacja | Propozycja Komisji |
|---|---|---|
| Minimum na 1 000 papierosów | 90 euro | 215 euro |
| Zmienność kwotowego minimum | — | +138.9% |
| Odsetek ważonej średniej ceny | 60% | 63% |
Skok z 90 € do 215 € za 1 000 papierosów oznacza wzrost o 138,9% w europejskim minimalnym standardzie. Ta korekta nie musi automatycznie oznaczać identycznego wzrostu ostatecznej ceny detalicznej wszystkich paczek, ponieważ państwa członkowskie mogą stosować wyższe krajowe stawki. W propozycji uwzględniono również korekty związane z poziomami cen krajowych.
Komisja szacuje, że reforma może przełożyć się na wzrost ceny detalicznej o 1–2 € za paczkę papierosów. Ostateczny wynik będzie zależał od polityki podatkowej każdego państwa członkowskiego, strategii cenowych producentów oraz warunków lokalnego rynku. Wyznaczony termin wdrożenia to 2028 r., z okresami przejściowymi dla konkretnych kategorii.
Wprowadzanie podatków ogólnounijnych od vapes i saszetek nikotynowych
Kluczowym elementem reformy podatku tytoniowego jest wyeliminowanie regulacyjnego rozdrobnienia wokół nowych produktów nikotynowych. Obecnie nie ma zharmonizowanego w UE minimalnego podatku dla płynów do e‑papierosów ani dla saszetek nikotynowych, choć wiele państw członkowskich już opodatkowuje je w ramach krajowych systemów.
Propozycja Komisji ustanawia różne poziomy podatku w zależności od rodzaju produktu, a w przypadku produktów do wapowania – w zależności od stężenia nikotyny.
| Kategoria produktu | Proponowana minimalna stawka podatku |
|---|---|
| Płyn do vapu (do 15 mg/ml nikotyny) | 20% ceny lub co najmniej 0,12 euro/ml |
| Płyn do vapu (ponad 15 mg/ml nikotyny) | 40% ceny lub co najmniej 0,36 euro/ml |
| Saszetki nikotynowe | 50% ceny lub 143 euro/kg |
| Inne produkty nikotynowe | 50% ceny |
| Tytoń podgrzewany (w jednostkach) | 55% ceny lub 108 euro za 1 000 jednostek |
| Tytoń podgrzewany (inne formaty) | 55% ceny lub 155 euro/kg |
Wskazane stawki stanowią propozycję wstępną i nie stanowią docelowej struktury podatkowej. Rada Unii Europejskiej omawiała teksty kompromisowe, które modyfikują kilka poziomów, aktualizują mechanizmy oraz okresy przejściowe. Brak porozumienia wśród państw członkowskich sprawił, że nie udało się tych stawek sfinalizować.
Dodatkowo Bruksela zamierza włączyć surowy tytoń do europejskiego systemu elektronicznego służącego monitorowaniu przemieszczania wyrobów objętych akcyzą. Komisja szacuje, że oszustwa i nielegalna produkcja tytoniu powodują coroczne straty wpływów publicznych do 13 mld €. Lepsza identyfikowalność surowego tytoniu ma ograniczyć ten problem.
Zwalczanie stagnacji wskaźników palenia i wysokich kosztów opieki zdrowotnej
Skutki zdrowotne spożywania tytoniu pozostają głównym czynnikiem napędzającym reformę. Europejski plan walki z rakiem dąży do osiągnięcia pokolenia wolnego od tytoniu do 2040 roku, zdefiniowanego jako stan, w którym mniej niż 5% populacji używa tytoniu. Komisja uznaje, że obecne tempo spadku jest niewystarczające.
Dane Eurostatu dotyczące tradycyjnego palenia pokazują, że odsetek osób palących w wieku 15+ w UE wynosił 24% w 2023 r., czyli nieznacznie mniej niż 26% w 2017 r. Różnice między krajami pozostają jednak wysokie w całej grupie.
| Kraj / podmiot | Populacja palących (2023) |
|---|---|
| Bułgaria | 37% |
| Grecja | 36% |
| Chorwacja | 35% |
| Średnia UE | 24% |
| Dania | 14% |
| Holandia | 11% |
| Szwecja | 8% |
Bułgaria odnotowała najwyższy odsetek tradycyjnego palenia, podczas gdy Szwecja – najniższy. Wśród mężczyzn najwyższe wartości były w Bułgarii (49%) i na Łotwie (48%). Wśród kobiet najwyższy odsetek miała Grecja – 32%.
Statystyki Eurostatu opublikowane 5 sierpnia 2026 r. pokazują, że 16,5% osób w wieku 16+ używało codziennie tytoniu lub produktów pokrewnych w 2025 r., w tym e‑papierosów, tytoniu podgrzewanego oraz saszetek nikotynowych. To spadek w porównaniu z 17,5% w 2022 r. Różnica między wartościami 24% i 16,5% wynika z zastosowania różnych wskaźników, grup wiekowych i częstotliwości konsumpcji.
Alternatywne wyroby tytoniowe są popularne wśród nieletnich. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że 14,3% nastolatków w wieku 13–15 w Europejskim Regionie WHO używa e‑papierosów, podczas gdy 11,6% używa jakiegoś rodzaju produktu tytoniowego.
Równie istotny jest także wpływ ekonomiczny tytoniu. Badanie Wspólnego Centrum Badawczego Komisji, opublikowane w kwietniu 2026 r., szacuje zdrowotne i ekonomiczne koszty konsumpcji tytoniu w UE na 80,7 mld €. Z tej kwoty 40,4 mld € stanowi koszty bezpośrednie, a 40,2 mld € – koszty pośrednie. Tytoń wiąże się z blisko 700 000 zgonów rocznie w UE, przy czym około połowa wszystkich palaczy umiera przedwcześnie.
Poruszanie się po procesie legislacyjnym i podziałach w Radzie
Proces legislacyjny dodał reformie niepewności. Parlament Europejski przyjął formalne stanowisko 17 czerwca 2026 r., odrzucając główny tekst Komisji stosunkiem 439 głosów do 181, przy 38 głosach wstrzymujących się.
Odrzucenie to nie uśmierca inicjatywy. Europejskie opodatkowanie odbywa się w ramach specjalnej procedury konsultacji legislacyjnych. W tym modelu Parlament wydaje niewiążącą opinię, natomiast Rada musi zatwierdzić ustawodawstwo jednomyślnie. Wszystkie państwa członkowskie muszą się zgodzić, aby nowe zasady podatkowe zaczęły obowiązywać.
Druga propozycja, mająca na celu dostosowanie ogólnego systemu ceł akcyzowych, została przyjęta przez Parlament 17 czerwca 2026 r. stosunkiem 325 głosów za, 304 przeciw i 25 wstrzymujących się.
Główne trudności pozostają po stronie Rady. Prezydencja przygotowała kilka tekstów kompromisowych w pierwszej połowie 2026 r., jednak pakiet opodatkowania wyrobów tytoniowych został wycofany z końcowego porządku obrad posiedzenia Ecofin 12 czerwca 2026 r. z powodu utrzymujących się różnic dotyczących minimalnych stawek, mechanizmów dostosowawczych i okresów przejściowych.
Na 18 sierpnia 2026 r. EUR-Lex utrzymuje procedurę 2025/0580/CNS jako w toku. Obecnie nie ma zatwierdzonej dyrektywy wymagającej od państw członkowskich podniesienia podatków na warunkach zaproponowanych pierwotnie przez Brukselę. Wynik będzie zależał od tego, czy 27 państw członkowskich zdoła rozwiązać różnice dotyczące skali i tempa podwyżek minimalnych podatków.
