Europejski Trybunał Obrachunkowy (ETO) ostrzegł, że zróżnicowane krajowe egzekwowanie przepisów umożliwia rozwój nielegalnej działalności tytoniowej wewnątrz europejskich granic, uszczuplając budżety publiczne o szacowane 13 mld euro rocznie. Opublikowany w Dzienniku Urzędowym 9 września audyt wykazał, że nielegalne produkty stanowiły około 8,8% całkowitego spożycia wyrobów tytoniowych w 2023 roku.
Sieci przestępcze przenoszą działalność na terytorium UE
Przestępczy producenci przenoszą produkcję bezpośrednio do państw członkowskich UE, aby skrócić trasy dostaw i wyeliminować ryzyko celne. ETO wskazał na nielegalne zakłady o wysokiej wydajności, w tym belgijską fabrykę zdolną do produkcji miliona papierosów na godzinę oraz nielegalne zapasy w Hiszpanii przekraczające trzy miliony paczek.
Audytorzy zastrzegli jednak, że oficjalna kwota strat wynosząca 13 mld euro pozostaje niepewna, ponieważ opiera się na statystykach dotyczących konfiskat i raportach zewnętrznych, a nie na ujednoliconych wskaźnikach rynkowych.
Rozdrobnione regulacje osłabiają egzekwowanie przepisów transgranicznych
Audyt ujawnił istotne luki regulacyjne dotyczące monitorowania surowego tytoniu, maszyn do produkcji papierosów oraz nowszych alternatyw nikotynowych, takich jak podgrzewany tytoń i e-liquidy. Różniące się definicje prawne i kary w poszczególnych państwach członkowskich tworzą luki wykorzystywane przez nielegalnych operatorów.
Chociaż Komisja Europejska rozszerzyła w maju 2024 roku swój system identyfikowalności wyrobów tytoniowych na wszystkie kategorie produktów, ETO podkreślił, że samo oprogramowanie do śledzenia nie może zastąpić użytecznych informacji policyjnych i ujednoliconych kodeksów karnych.
Petri Sarvamaa, członek ETO kierujący audytem, wezwał do silniejszej koordynacji między agencjami, aby zapobiec przenoszeniu działalności przez przestępców do jurysdykcji o słabszym nadzorze.
Wezwania do ujednoliconego nadzoru we wszystkich państwach członkowskich
Po dochodzeniach terenowych w Belgii, Hiszpanii, Polsce i Rumunii Trybunał przedłożył formalne zalecenia Komisji oraz rządom krajowym. ETO podkreślił, że skuteczne egzekwowanie przepisów wymaga połączenia śledzenia surowców, kontroli maszyn oraz wymiany informacji w czasie rzeczywistym między służbami celnymi, policją i departamentami zdrowia.
