Hollanda hükümeti, tütün kullanımına yönelik yüksek düzeyde koordine edilmiş, çok sektörlü bir hamle başlattı; sağlık modelini reaktif tedaviden proaktif önlemeye dönüştürüyor. Stratejinin omurgasında 2018 Ulusal Önleme Anlaşması (NPA) yer alıyor. Bu yaklaşım; “Duman-Sız Nesil” (SFG) hareketinin toplumsal çekiciliğinden yararlanarak nikotin bağımlılığını normalleştirmeyi zorlaştırmayı ve gelecek nesilleri korumayı hedefliyor.
Değişim İçin Veri Temelli Zorunluluk
Nature’da yayımlanan araştırmaya göre Hollanda, tarihsel olarak etkili tütün lobiciliği ve durağan sigara içme oranlarıyla mücadele etmekte zorlandı. NPA, ağır bir halk sağlığı krizine yanıt olarak hazırlandı: Ülkede tütün kullanımı yılda 20.000’den fazla ölüme yol açıyor; bu, toplam hastalık yükünün %9,4’ünü oluşturuyor ve sağlık sistemine her yıl 2,4 milyar € maliyet çıkarıyor.
2017’den gelen başlangıç verileri, Hollanda’nın Hükümet Politikaları için Bilimsel Konseyi (WRR) tarafından kritik bir sosyal adalet meselesi olarak tanımlanan belirgin demografik ve sosyoekonomik farklılıkları ortaya koydu. Düşük gelirli ve daha az eğitimli Hollandalılar, daha varlıklı gruplara kıyasla sağlıklı yaşam süresinde 18 yıl daha az deneyimliyor. NPA, tarihsel olarak sigara içme oranlarının zirve yaptığı bu kırılgan grupları hedef alıyor.
| Demografik Grup | 2017 Başlangıç Sigara İçme Oranı | 2040 Ulusal Hedef |
|---|---|---|
| Yetişkinler (>18) | %23,1 (düşük-SES gruplarında %25,7) | % 5,0’ın altı |
| Gençler (12-16) | %8,0 (mesleki öncesi okullarda %17,0) | 0.0% |
| Gençler (16-18) | %32,8 (mesleki/yüksek mesleki eğitim) | 0.0% |
| Hamile Kadınlar | %9,0 (düşük gelir gruplarında %22,0) | 0.0% |
Strateji Ayağı I: Sert ve Yumuşak Önlemlerle Tütünü Normalleştirmemek
Tütüne normal bir tüketici ürünü statüsü kazandıran algıyı kırmak için Hollanda hükümeti, sıkı mevzuat zorunluluklarını yerel çevresel değişimlerle birleştiren çift kanallı bir strateji uyguladı:
- Sert Düzenleyici Önlemler: Bunlar; 2020’de 1 €’luk vergi artışı (nihai hedef olarak 10 €’luk bir paket fiyatı), standartlaştırılmış sade paketleme (Pantone 448 C) ve süpermarketler ile perakende satış noktalarında kapsamlı satış noktası ekran/sergileme yasaklarını içeriyor.
- Yumuşak Çevresel Dönüşümler: Yerel belediyeler ve NOC*NSF gibi kuruluşlarla iş birliği içinde devlet, oyun alanlarını, petting zooları ve spor kulüplerini %100 duman-sız bölgelere dönüştürüyor. İlkokullardan üniversitelere tüm okul alanlarının 2025 yılına kadar duman-sız olması zorunlu kılındı.
Strateji Ayağı II: Erişilebilir Bakım ve Sağlık Hizmetinde Dönüşüm
Çevresel değişikliklerin, erişilebilir bırakma (sigarayı bırakma) kaynaklarıyla desteklenmesi gerektiğini kabul eden Hollanda, 2020’de sağlık sigortası sistemini reformdan geçirdi. Davranışsal destek ve bırakmayı destekleyen ilaçlar artık “katkı payı” (muafiyet/dahil edilen yükümlülük) kapsamında değil; böylece bırakmaya çalışırken finansal engeller ortadan kalkıyor.
Ayrıca sağlık tesisleri, zorunlu bir kademeli dönüşüme tabi tutuluyor. “Altın, Gümüş ve Bronz” statü sistemi kapsamında bağımlılık tedavisi merkezlerinin 2020’ye kadar %100 duman-sız olması zorunlu kılındı; tüm hastanelerin de 2025’e kadar duman-sız statüye ulaşması gerekiyor. Kritik nokta olarak, sağlık profesyonellerinin çalışma saatleri boyunca katı biçimde duman-sız bir profil sürdürerek örnek olmaları bekleniyor.
Strateji Ayağı III: Kurumsal Sorumluluk ve Elden Çıkarmalar
Hollanda hükümeti tütün kontrolünü özel sektör için ekonomik bir kazanım olarak başarıyla çerçeveledi; bunun gerekçesi olarak, sigara içenlerin ortalama olarak sigara içmeyenlere kıyasla her yıl 2,8 daha fazla hasta günü kullandığına dair veriler gösterildi. KPN ve ABN AMRO gibi büyük şirketler, “Duman-Sız Kuruluş” standartlarını aktif biçimde benimsedi; bünyelerinde bırakma desteği sunuyor ve kurumsal liderliğin tütün endüstrisinde çelişen rolleri aynı anda üstlenmesini kısıtlıyor.
Bu kurumsal uyum, büyük ölçekli bir finansal elden çıkarma (divestment) eğilimiyle de paralel ilerliyor. NPA, Hollanda’daki en büyük 20 kurumsal yatırımcının en az 16’sının, tütünle ilişkili tüm varlıklardan fonlarının tamamını tamamen çekmesini hedefliyor; böylece tütün endüstrisinin Hollanda toplumundan sistematik olarak dışlanması pekiştiriliyor.
2040’a Giden Yol: İzleme ve Dikkat
Halk Sağlığı ve Çevre için Ulusal Enstitü (RIVM), bu geçişin birincil gözetmeni olarak görev yapıyor; yıllık ilerleme raporları ve politika yapıcıların düzenlemeleri ince ayar yapmasına olanak tanıyan kapsamlı dört yıllık derinlemesine analizler sunuyor.
NPA’nın ilk uygulaması sırasında ulusal sigara içme oranları 2019’da %21,7’den 2020’de %20,2’ye düştü; ancak pandemi kaynaklı stres ve uzun süren bir hükümet geçişi nedeniyle 2021’de ilerleme biraz yavaşladı ( %20,6’ya yükseldi). Halk sağlığı analistleri, Hollanda’nın 2040’a kadar duman-sız bir geleceğe dair vaadini başarıyla yerine getirmesini sağlamak için sürekli siyasi dikkat ve sürdürülebilir finansmanın hayati olduğunu vurguluyor.
Kaynak:
