Rząd Niderlandów zainicjował bardzo skoordynowany, wielosektorowy atak na używanie tytoniu, przechodząc swój model ochrony zdrowia z reaktywnego leczenia na proaktywne zapobieganie. Zakotwiczona w Krajowym porozumieniu w sprawie zapobiegania z 2018 roku (NPA) strategia wykorzystuje społeczną atrakcyjność ruchu „Pokolenie bezdymne” (SFG), aby zdenormalizować uzależnienie od nikotyny i chronić przyszłe pokolenia.
Zmiana napędzana danymi
Według badań opublikowanych w Nature Niderlandy historycznie zmagały się z wpływowymi działaniami lobbingowymi na rzecz tytoniu oraz zastoimiem wskaźników palenia. NPA zostało opracowane, by przeciwdziałać poważnemu kryzysowi zdrowia publicznego: używanie tytoniu odpowiada za ponad 20 000 zgonów rocznie w kraju, co stanowi 9,4% całkowitego obciążenia chorobami i kosztuje system ochrony zdrowia 2,4 mld euro rocznie.
Dane wyjściowe z 2017 roku ujawniły wyraźne różnice demograficzne i społeczno-ekonomiczne, które Holenderska Rada Naukowa ds. Polityki Rządowej (WRR) wskazała jako kluczowy problem sprawiedliwości społecznej. Obywatele Niderlandów o niższych dochodach i z mniejszym wykształceniem doświadczają o osiemnaście lat mniej zdrowego życia w porównaniu z zamożniejszymi grupami. NPA obejmuje te grupy narażone, w których wskaźniki palenia historycznie osiągały najwyższe poziomy.
| Grupa demograficzna | Bazowy wskaźnik palenia (2017) | Cel krajowy na 2040 rok |
|---|---|---|
| Dorośli (>18) | 23,1% (25,7% w grupach o niskim SES) | < 5,0% |
| Młodzież (12-16) | 8,0% (17,0% w szkołach przygotowujących do zawodu) | 0.0% |
| Młodzież (16-18) | 32,8% (w szkołach zawodowych/wyższych szkołach zawodowych) | 0.0% |
| Kobiety w ciąży | 9,0% (22,0% w grupach o niskich dochodach) | 0.0% |
Filary strategii I: Zdenormalizowanie tytoniu dzięki twardym i miękkim środkom
Aby odebrać tytoniowi status „normalnego” produktu konsumenckiego, rząd Niderlandów wdrożył strategię dwuścieżkową, łącząc restrykcyjne obowiązki legislacyjne z lokalnymi zmianami środowiskowymi:
- Twarde środki regulacyjne: Obejmują one podwyżkę podatku o 1 euro w 2020 roku (z docelowym poziomem 10 euro za paczkę), wprowadzenie ujednoliconego, prostego opakowania (Pantone 448 C) oraz kompleksowe zakazy ekspozycji przy punkcie sprzedaży w supermarketach i placówkach detalicznych.
- Miękkie zmiany środowiskowe: We współpracy z lokalnymi samorządami i organizacjami takimi jak NOC*NSF państwo przenosi place zabaw, zoo kontaktowe oraz kluby sportowe do 100% stref bezdymnych. Zgodnie z poleceniem bez dymu obowiązują wszystkie teren szkół — od podstawówek po uczelnie — do 2025 roku.
Filary strategii II: Dostępna opieka i transformacja systemu ochrony zdrowia
Doceniając, że zmiany środowiskowe muszą być wspierane przez dostępne zasoby do rzucania, Niderlandy zreformowały w 2020 roku swój system ubezpieczeń zdrowotnych. Wsparcie behawioralne i leki wspomagające zaprzestanie palenia są teraz w pełni zwolnione z „własnego ryzyka” (udziału własnego), eliminując bariery finansowe dla osób próbujących rzucić palenie.
Ponadto placówki ochrony zdrowia przechodzą obowiązkową stopniową transformację. W ramach systemu statusów „Złoto, Srebro i Brąz” ośrodki leczenia uzależnień zostały zobowiązane do osiągnięcia w 2020 roku 100% statusu bezdymnego, a wszystkie szpitale mają uzyskać status bezdymny do 2025 roku. Co kluczowe, pracownicy ochrony zdrowia mają dawać przykład, utrzymując w godzinach pracy ściśle bezdymny profil.
Filary strategii III: Odpowiedzialność korporacyjna i dezinwestycje
Rząd Niderlandów skutecznie przedstawił kontrolę nad tytoniem jako korzyść ekonomiczną dla sektora prywatnego, powołując się na dane, zgodnie z którymi palacze biorą średnio o 2,8 dnia chorobowego więcej rocznie niż osoby niepalące. Główne korporacje, takie jak KPN i ABN AMRO, aktywnie przyjęły standardy „Organizacji bezdymnej”, oferując wewnętrzne wsparcie w rzucaniu oraz ograniczając kierownictwu firm możliwość pełnienia ról pozostających w konflikcie z branżą tytoniową.
To dopasowanie korporacyjne znajduje odzwierciedlenie w ogromnym trendzie finansowych dezinwestycji. NPA zakłada wycofanie — co najmniej 16 z 20 największych niderlandzkich instytucjonalnych inwestorów — wszystkich środków z aktywów związanych z tytoniem, wzmacniając systematyczne wykluczanie branży tytoniowej z życia społecznego w Niderlandach.
Droga do 2040: Monitorowanie i czujność
Krajowy Instytut Zdrowia Publicznego i Środowiska (RIVM) pełni rolę głównego strażnika tego przejścia, dostarczając coroczne raporty z postępów oraz obszerne czteroletnie analizy pogłębione, aby umożliwić decydentom dopracowanie regulacji.
Choć początkowe wdrożenie NPA spowodowało spadek krajowych wskaźników palenia z 21,7% w 2019 roku do 20,2% w 2020 roku, postęp nieco wyhamował w 2021 roku (wzrost do 20,6%) z powodu stresu związanego z pandemią oraz przedłużonego przejścia po stronie rządu. Analitycy zdrowia publicznego podkreślają, że niezbędna jest ciągła polityczna czujność i utrzymane finansowanie, aby zapewnić, że Niderlandy zrealizują swoje zobowiązanie dotyczące bezdymnej przyszłości do 2040 roku.
Źródło:
