Danimarka Sağlık Otoritesi’nin (Sundhedsstyrelsen) yayınladığı ve “2024’te Danimarkalıların sigara alışkanlıkları” başlığını taşıyan yeni bir rapor, sıkı aroma kısıtlamalarının gençlerde vaping artışını engelleyemediğini gösteriyor. 15 ila 79 yaş arası toplam 10.641 katılımcının yanıtlarına dayanan çalışma, genç yetişkinler arasında e-sigara kullanımının son iki yılda neredeyse iki katına çıktığını ortaya koyuyor.
2022’de Danimarka, tütün ve mentole ek olarak tüm e-sigara aromalarını yasakladı. Bu hamlenin, gençlerin ürüne başlamasını engellemesi amaçlanıyordu. Ancak en güncel veriler, bu kısıtlamaların aksine tüketicileri düzenlenmemiş kanallara ittiğini gösteriyor. Genel nikotin tüketim oranı sabit kalırken kullanıcılar yasal perakendeden karaborsaya kayıyor.
2022 Aroma Yasağının Başarısızlığı
2022 mevzuatı, gençlerin ilgisini çeken aromaları ortadan kaldırmayı hedefliyordu. Buna rağmen Sundhedsstyrelsen verileri, yasaklı aromaların Danimarkalı vapçıların en popüler tercihleri olmaya devam ettiğini gösteriyor.
Ankete göre vapçıların %63’ü meyve aromalarını tercih ediyor; %23’ü ise şekerleme ya da soda aromalarını seçiyor. Buna karşılık yasal seçenekler çok daha az tercih ediliyor: yalnızca %32’si yasal mentol kullanırken, sadece %18’i yapay tütün aromalarını kullanıyor.
Danimarkalı vape perakendecisi Gejser’da İletişim Müdürü Jeanett Andersen, gençler ve reşit olmayanlar arasında meyve aromalarının kullanımının, yasak uygulandıktan sonra gerçekte %67’den %82’ye çıktığını belirtti. Andersen, “Rapor, aroma yasaklarının işe yaramadığını ve mevzuatın bir felaket olduğunu açıkça gösteriyor. Yasa, yetişkin sigara içenlerin yasal alternatiflere erişimini engellerken; reşit olmayanları korumada başarısız oluyor.” diye ekledi.
Kontrolsüz Bir Karaborsanın Yükselişi
Sektör temsilcileri, aroma yasağının başlıca sonucunun düzenlenmemiş bir yasadışı pazarın büyümesi olduğunu vurguluyor. Danimarka’daki sektör kuruluşu Nikotinbranchen’in Genel Sekreteri Inger Schroll-Fleischer, Danimarka’daki yasa dışı vape pazarının artık “kontrolden çıktığını” söyledi.
Schroll-Fleischer, “Yasadışı bir pazar yaş sınırlarını, özel tüketim vergilerini, ürün kontrolünü veya güvenliği dikkate almaz ve çok küçük reşit olmayanlar da dahil olmak üzere herkese satar.” diye açıkladı.
İsveç Snus Üreticileri Derneği Genel Sekreteri Patrik Strömer de benzer endişeleri dile getirerek, Danimarka’daki tablonun yasakların çoğu zaman beklenenin tersine sonuç verdiğine dair bir uyarı niteliği taşıdığını söyledi. Strömer, İsveç’i başarılı bir alternatif model olarak gösterdi: tütünün zarar azaltımı yaklaşımının kabul görmesi, ülkenin dumansız olma hedefine yaklaşmasına yardımcı oldu.
Sigara Bırakmaya Yardımcı Bir Araç Olarak Vaping
Danimarka Sağlık Otoritesi’nin raporu ayrıca e-sigaraların sigarayı bırakma sürecindeki rolüne de dikkat çekiyor. Günlük vapçılar arasında, %52’si e-sigaraları tütün tüketimini azaltmak için kullandığını belirtiyor. Öte yandan, arada sırada vaping yapanların %57’si cihazları yalnızca tadını sevdikleri için kullandıklarını söylüyor.
Danimarka’da genel sigara içimi, 2022 ile 2024 arasında iki puan azalırken; genel vaping aynı oranda artıyor ( %4’ten %6’ya ). Bu da, vapenin daha geniş toplum için yeni nikotin bağımlılığına açılan bir kapı olmaktan ziyade, öncelikle yanıcı sigaralara bir alternatif olarak hizmet ettiğini düşündürüyor.
2025 İçin Daha Da Sıkı Düzenlemeler Planlanıyor
Mevcut kısıtlamaların karaborsayı körüklediğini gösteren kanıtlara rağmen Danimarka hükümeti daha da sıkı düzenlemeler getirmeyi planlıyor.
1 Temmuz 2025’ten itibaren vaping, tüm dumansız alanlarda yasaklanacak. Ayrıca hükümet, ürün ambalajlarında aromalardan söz etmeyi—nötr ve standartlaştırılmış paketler üzerinde bile—yasadışı hale getirecek. Politika yapıcılar ayrıca aroma yasaklarını nikotin poşetleri gibi diğer dumansız alternatiflere de genişletmeyi değerlendiriyor.
