Strikte regelgeving op alternatieve nicotineproducten in de hele Europese Unie heeft onbedoeld geleid tot een bloeiende zwarte markt van €6,6 miljard, volgens onderzoek van het Fraunhofer Instituut uit februari. Nu illegale e-sigaretten ongeveer 50% van de EU-markt uitmaken, waarschuwen experts dat restrictief beleid consumenten naar niet-gereguleerde, mogelijk giftige producten drijft en tegelijkertijd cruciale controles op leeftijd voor minderjarigen omzeilt.
De kosten van beperkend vapebeleid
De nieuwste analyse van het Fraunhofer Instituut benadrukt een rechtstreeks verband tussen strenge nationale vapeverboden en de explosie van de illegale handel. Momenteel ter waarde van €6,6 miljard, wordt deze schaduweconomie verwacht bijna te verdubbelen en uit te komen op €11 miljard in 2030. De groei is het meest uitgesproken in EU-lidstaten die de strengste regelgevingskaders hebben ingevoerd, wat ernstige vragen oproept over de effectiviteit van verbodsbeleid in landen als Macedonië.
Naast de opmerkelijke fiscale verliezen als gevolg van belastingontwijking is de grootste zorg de volksgezondheid. In het rapport wordt benadrukt dat de “grote illegale markt onberekenbare gezondheidsrisico’s voor consumenten verbergt”. Omdat deze illegale e-sigaretten volledig buiten toezicht werken, bevatten ze vaak niet-geteste en onvoorspelbare ingrediënten. De analyse waarschuwt dat deze niet-gereguleerde onderdelen kunnen leiden tot acute vergiftiging en ernstige gevolgen op de lange termijn voor de gezondheid.
Jongeren beschermen en EU-wetgeving harmoniseren
Een doorslaggevende tekortkoming van de zwarte markt is het volledige gebrek aan aandacht voor bescherming van jongeren. Illegale verkopers negeren leeftijdsverificatieprotocollen standaard, waardoor het gevaarlijk eenvoudig wordt voor minderjarigen om e-sigaretten met een hoog nicotinegehalte te verkrijgen.
Om deze crisis aan te pakken, raadt het Fraunhofer Instituut sterk aan om versnipperde nationale verboden los te laten en te kiezen voor een geharmoniseerde Europese regelgevende aanpak. Op dit moment werken EU-landen met een basisrichtlijn uit Brussel, maar afzonderlijke landen verfijnen deze regels ingrijpend. Zo legt Slovenië de hoogste accijns op vapevloeistoffen, wat leidt tot grote prijsverschillen die grensoverschrijdende smokkel aantrekkelijk maken.
Het Instituut pleit voor uniforme productstandaarden, geharmoniseerde belastingen en efficiëntere importcontroles. Alleen door een transparante, gereguleerde markt op te zetten kan de EU de illegale handel van €6,6 miljard effectief afbouwen en veilige voorwaarden garanderen voor volwassen consumenten.
