Avrupa Parlamentosu’nun Ekonomik ve Parasal İşler Komitesi (ECON), AB’nin tütün ve nikotin vergilendirmesi için vergi çerçevesini gözden geçirmek üzere kilit tavsiyeleri kabul etti. Bu mevzuat hamlesi, hızlı pazar çeşitlenmesi ortamında gerçekleşiyor; bu da doğrudan, önerilen özel tüketim vergilerinin düşmesine ve Avrupa Komisyonu’nun başlangıç planlarına kıyasla geçiş sürelerinin kayda değer ölçüde uzamasına yol açıyor.
Genel özel tüketim vergisi çerçevesini ve tütün ile ilgili ürünlere uygulanan belirli yapılar ile oranları kapsayan iki mevzuat metni, 32 lehte, 21 aleyhte ve 2 çekimser oyla onaylandı. Oylama, alternatif nikotin teslim sistemlerinin yükselişine ayak uydurmakta zorlanan AB’nin 2011 tarihli eski vergi çerçevesini güncellemek için kritik bir adım anlamına geliyor.
Geleneksel Sigaralara Daha Ilımlı Bir Yaklaşım
Avrupa Komisyonu geleneksel sigara vergilendirmesinde keskin bir artış hedeflerken, ECON milletvekilleri daha ölçülü bir yaklaşımı benimsedi. Komisyon, asgari özel tüketim vergisini mevcut %60 seviyesinden bir paket perakende fiyatının %63’üne çıkarmayı önermişti. ECON ise mevcut %60 eşiğinin korunmasını tavsiye etti.
Ayrıca Komisyon, 1.000 sigara için asgari özel tüketim vergisini 215 € olarak öngörürken, ECON komitesi bu hedefi 200 €’ya düşürdü (mevcut 94 € asgari ücrete göre önemli bir artış). Onaylanması halinde geleneksel sigaralara ilişkin bu yeni oranların 1 Ocak 2028’de yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Alternatif Nikotin Ürünlerinde Vergilerin Kademeli Uygulanması
Nikotin pazarının hızlı evrimi, düzenleyici bir boşluk bıraktı. 2011 direktifi hazırlanırken e-likitler, ısıtılmış tütün ve nikotin poşetleri neredeyse mevcut değildi. Bu uyumsuzluk, AB üyesi ülkelerin parçalı ulusal vergi rejimleri oluşturmasına yol açtı; bunun sonucunda fiyatlar arasında ciddi farklılıklar ortaya çıktı ve sınır aşırı kaçakçılık arttı.
Bunu ele almak için ECON komitesi, alternatif ürünlerin ortak özel tüketim vergisi çerçevesine entegre edilmesini destekliyor; ancak Komisyon’un önerdiklerinden daha düşük vergi oranları ve daha uzun uygulama pencerelerinde ısrar ediyor. Komitenin tavsiyelerine göre, bazı kategoriler için geçiş süreleri 2033 ya da 2034’e uzatılacak; böylece ulusal pazarlar ve tüketiciler uyum sağlamak için daha fazla zamana sahip olacak.
| Ürün Kategorisi | Mevcut AB Durumu | Avrupa Komisyonu Teklifi (2032’ye Kadar) | ECON Komitesi Tavsiyesi |
|---|---|---|---|
| Geleneksel Sigaralar | %60 / Min. 1.000 adet başına 94 € | %63 / Min. 1.000 adet başına 215 € | %60 / Min. 1.000 adet başına 200 € (2028’e Kadar) |
| E-sigara Likitleri | Uyumlaştırılmış vergi yok | %20 (düşük nik) / %40 (yüksek nik) ya da en fazla 0,36 €/ml | %30 veya 0,30 €/ml (2033’e Kadar) |
| Isıtılmış Tütün | Uyumlaştırılmış vergi yok | %55 veya 1.000 adet başına 108 € / 155 €/kg | %35 veya 1.000 adet başına 80 € / 200 €/kg (2034’e Kadar) |
| Nikotin Poşetleri | Uyumlaştırılmış vergi yok | %50 veya 143 €/kg | %28 veya 50 €/kg (2033’e Kadar) |
| İnce Kıyım Tütün (Kendin Sar/DIY) | %40 / Min. 40 €/kg | %62 / Min. 215 €/kg | %55 / Min. 143 €/kg (2034’e Kadar) |
| Nargile Tütünü | Uyumlaştırılmış vergi yok | %50 / Min. 107 €/kg | %40 / Min. 80 €/kg (2034’e Kadar) |
Enflasyon Endeksleme Mekanizmasının Geciktirilmesi
Yüksek enflasyonun son yıllarda özel tüketim vergilerinin gerçek hayattaki etkisini aşındırması nedeniyle, gözden geçirme otomatik bir enflasyon endeksleme mekanizması getiriyor. ECON milletvekilleri bu aracı desteklerken, önerdikleri büyük bir revizyon var: enflasyon hesabından dalgalı enerji ve işlenmemiş gıda fiyatlarını hariç tutmak.
Ayrıca komite, bu endeksleme mekanizmasının uygulanmasının Komisyon’un önerdiği 2028 başlangıç tarihi yerine 2036’ya ertelenmesini tavsiye etti. Ani fiyat şoklarını önlemek için milletvekilleri, asgari vergi oranına yapılacak herhangi bir otomatik yukarı yönlü ayarlamanın de her yıl en fazla %9 ile sınırlandırılması gerektiğini de belirtti.
Halk Sağlığı ile Pazar Gerçeklerini Dengelemek
AB vergi revizyonunun genel siyasi hedefi, sigara içme oranlarını azaltmak ve gençlerin vape (elektronik sigara) kullanımını önlemek; bu hedef, AB’nin 2040’a kadar yürütmeyi hedeflediği daha geniş “Tütünsüz Nesil” girişimiyle uyumlu. Ancak dosya, halk sağlığı hedefleri ile ulusal vergi gelirleri arasındaki süregelen gerilim ve karaborsa ticaretini körükleme rismini vurguluyor.
Raportör Tomáš Kubín (Avrupa için Yurtseverler) direktifin pratikte başarıya ulaşması için risk oranıyla uyumlu, kademeli bir yaklaşımın şart olduğunu vurguladı.
“Benim hedefim, kuralların gerçekçi, orantılı ve uygulanabilir kalmasını sağlarken modern ve daha tutarlı bir çerçeveyi desteklemekti” diyen Kubín, “Bu, Komisyon’un hedeflerini zayıflatmakla ilgili değil. Direktifin pratikte işler hale gelmesiyle ilgili: halk sağlığını korumak, ulusal gelirleri güvenceye almak, dolandırıcılık için teşvikleri azaltmak ve AB kurallarının herkese uyan tek bir yaklaşım yerine orantılılık ve kanıta dayanarak oluşturulmasını sağlamak.”
Mevzuat Sürecinde Bir Sonraki Adımlar
Teklif için bir sonraki önemli aşama 17 Haziran’da planlanan Avrupa Parlamentosu’nda yapılacak genel kurul oylaması. Parlamento’nun oylamasının ardından, Avrupa Konseyi güncellenmiş kuralları resmi olarak kabul etmek için oybirliğiyle anlaşmaya varmak zorunda.
Yasal metin resmi olarak yayımlandıktan 20 gün sonra yürürlüğe girecek. Ardından üye ülkeler, yeni hükümlerin çoğunluğunu kendi ulusal mevzuatlarına uyarlamak için 31 Aralık 2027’ye kadar zamana sahip olacak.
