Trybunał Konstytucyjny Łotwy podtrzymał poprawki ustawodawcze zakazujące aromatyzowanych płynów do elektronicznego papierosa oraz substytutów tytoniu. Orzeczenie oddala pozwy złożone przez producentów e-papierosów Pro Vape i SIA MASS Industry, potwierdzając, że priorytety zdrowia publicznego mają pierwszeństwo przed prawami własności komercyjnej na mocy łotewskiej Konstytucji.
Spór prawny rozpoczął się jeszcze przed wejściem w życie ograniczeń. Pro Vape, wytwarzające elektroniczne papierosy pod marką „Salt”, oraz SIA MASS Industry zaskarżyły poprawki uchwalone przez Saeimę w styczniu 2024 roku. Spółki argumentowały, że zakaz narusza art. 105 Konstytucji, który chroni prawo własności oraz działalność gospodarczą.
Zdrowie publiczne ponad prawa do własności komercyjnej
Trybunał Konstytucyjny uznał, że nowe regulacje ingerują w działalność gospodarczą wnioskodawców i ograniczają ich prawa własności. Sąd jednak orzekł, że ta ingerencja jest uzasadniona koniecznością ochrony społeczeństwa.
Powodując się badaniami dotyczącymi zdrowia, sąd podkreślił, że nikotyna jest substancją silnie uzależniającą i wiąże się z poważnym ryzykiem dla zdrowia. Trybunał wskazał, że od 2020 r. wzrost popularności używania e-papierosów na Łotwie jest szybszy niż w innych krajach Unii Europejskiej, szczególnie wśród dzieci i nastolatków. Mimo istniejących zakazów sprzedaży osobom nieletnim, dostęp młodzieży pozostaje wysoki, a nastolatkowie rozwijają uzależnienie od nikotyny szybciej niż dorośli.
Sąd stwierdził, że celem regulacji jest ochrona prawa do zdrowia poprzez wprowadzenie bardziej restrykcyjnych zasad dla produktów zawierających nikotynę. „Korzyść, jaką społeczeństwo odnosi z ograniczenia praw podstawowych, przewyższa szkodę wyrządzoną przedsiębiorcom” — podsumował sąd w uzasadnieniu wyroku.
Kluczowe ograniczenia wprowadzone nowelizacją
Wprowadzone zmiany wprowadzają kilka zasad dla łotewskiego rynku tytoniu i vape:
- Ograniczenia smaków: Zakazano marketingu e-liquidów i substytutów tytoniu zawierających substancje aromatyzujące. Jedyny wyjątek dotyczy aromatów imitujących zapach lub smak tytoniu.
- Dodatki do inhalacji: Produkty tytoniowe i e-liquidy nie mogą zawierać dodatków ułatwiających wchłanianie nikotyny, w tym mentolu, jego odpowiedników oraz geraniolu.
- Wygląd produktu: Prawo zakazuje produkcji i sprzedaży wyrobów do palenia, które wizualnie przypominają słodycze, przekąski lub zabawki.
- Limity nikotyny: Substytuty tytoniu podlegają maksymalnemu limitowi stężenia nikotyny — cztery miligramy na gram.
- Kanały sprzedaży: Zakazano sprzedaży na odległość, w tym zakupów online z obszaru wewnątrz lub poza UE. Państwowa Służba Dochodów (VID) ma uprawnienia do konfiskaty przesyłek pocztowych zawierających te produkty, jeśli są adresowane do osób fizycznych.
Surowsze kary za sprzedaż osobom niepełnoletnim
Ustawa podnosi również wiek uprawniający do zakupu tytoniu, substytutów tytoniu oraz elektronicznych urządzeń do palenia — z 18 do 20 lat. Wraz z tą zmianą rząd zwiększył kary dla sprzedawców detalicznych, którzy sprzedają te produkty osobom niepełnoletnim.
Poszczególni sprzedawcy, którzy zostaną przyłapani na sprzedaży osobom poniżej 20. roku życia, podlegają karom w wysokości od 280 do 700 euro. W przypadku podmiotów korporacyjnych kary wynoszą od 700 do 7 100 euro. Wcześniej maksymalna kara korporacyjna za sprzedaż nieletnim wynosiła 1 400 euro.
Podtrzymując ustawę, sąd wezwał ustawodawcę do monitorowania nielegalnego rynku i śledzenia, w jaki sposób firmy próbują wprowadzać nowe produkty z nikotyną, aby zapewnić, że regulacje nadal skutecznie chronią zdrowie młodzieży.
- Dowiedz się więcej: Łotwa podniesie podatek od e-liquidów o 21% rocznie do 2026 roku
