Yeni Zelanda, kısa bir süre içinde günlük sigara içme oranında beş katlık bir azalma elde etti. Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) iki eski yöneticisi Robert Beaglehole ve Ruth Bonita, vapingin hızlı yükselişinin bu halk sağlığı başarısının birincil itici güç olduğunu savunuyor.
Ülkenin tütün kontrol çalışmaları asıl olarak 1990 tarihli Dumanın Serbest Olduğu Ortamlar Yasası ile başladı; ardından ulusal sigara bırakma telefon hatları, sübvanse edilmiş nikotin yerine koyma tedavileri ve 2004’te WHO Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (FCTC) onaylandı. 2011’de “Smokefree 2025” hedefini benimsemesinin ardından başlatılan agresif vergi artışlarına ve sade paketlemeye rağmen ilerleme yavaş kaldı. 2016’da genel nüfusun %15’i ve Māori’nin %36’sı hâlâ her gün sigara içiyordu.
Dönüm noktası 2018 ile 2019 arasında yaşandı. Bir mahkeme kararı, Yeni Zelanda’nın ağız içi tütün yasağının vaping ürünlerini kapsamadığını netleştirdi. Bunun üzerine Sağlık Bakanlığı, e-sigaraları (e-cigarette) sigaraya daha az zararlı bir alternatif olarak resmen tanıdı.
Bu politika değişikliğinin ardından, sigara içenlerin sayısındaki düşüş yıllık %3,5’ten yıllık %17,9’a hızlandı. Māori nüfusu arasında ise yıllık düşüş oranı %13,3’e sıçradı. Aynı dönemde vaping oranı da 2015’te %1’in altında seviyelerden 2025’te tahmini %12’ye yükseldi.
Bu eğilimler doğrudan nedenselliği kanıtlamasa da Beaglehole ve Bonita, vaping’in yükselişi ile sigara içme oranındaki düşüş arasında zamanlama açısından güçlü bir uyum bulunduğunu vurguluyor. Yüksek vergiler gibi geleneksel politikaların faydalı olduğunu; ancak tek başına yeterli olmadığını savunuyorlar. Tütün kaynaklı zararların en fazla etkilediği kişileri korumak için yanmayan nikotin ürünlerine düzenlenmiş erişim gereklidir.
