Polonya Sağlık Bakanlığı, reşit olmayanlara e-sigara satışına yönelik yasak ile ilgili resmi olarak erteleme kararı aldı ve uygulama tarihini 2025’in ikinci çeyreğine çekti. Bu yasal gecikme, gençler arasında artan bir vape salgını yaşanırken ve hükümetin önlemlerinin fazlasıyla ihtiyatlı olduğu yönünde sağlık uzmanlarından artan eleştiriler varken gerçekleşiyor.
Mevcut düzenlemeler teorik olarak nikotin içeren e-sigaraların reşit olmayanlara satışını yasaklasa da, yasa zayıf şekilde uygulanıyor. Ayrıca önemli bir açık, reşit olmayanların nikotinsiz vapeleri yasal olarak satın almasına izin veriyor; bu ürünler de mağaza kasalarının yanında, göze çarpan stantlarda ve tüketiciyi çeken aromalarla yoğun biçimde pazarlanıyor.
Bunun üzerine Sağlık Bakanlığı, Tütün Kontrolü Yasası’nda bir değişiklik taslağı hazırladı. Ancak yasama süreci takıldı ve revize taslak, piyasa geçişi ile uluslararası düzenleyici gereklilikleri karşılamak amacıyla ciddi gecikmeler getirdi.
Önerilen Değişiklik Altında Öne Çıkan Başlıca Değişiklikler
Yeni mevzuat taslağı, tüm vaping ürünleri için kuralları standartlaştırmayı hedefliyor; nikotinsiz e-sigaraları da geleneksel tütün ürünleriyle aynı ciddiyet düzeyinde değerlendiriyor.
| Düzenleyici Boyut | Mevcut Polonya Mevzuatı | Önerilen Değişiklik (2025’in 2. Çeyreği) |
|---|---|---|
| Reşit Olmayanlara Satış (<18) | Sadece nikotin içeren vapeler için yasak | TÜM vapeler için yasak (nikotinsiz dahil) |
| Reklam & Tanıtım | Nikotinden ürünler için kısıtlı | Tüm vape reklamlarına tam yasak |
| Sağlık Uyarıları | Nikotinin sıvıları için zorunlu | Tüm ambalajlarda zorunlu (nikotinli ve nikotinsiz) |
| Dolum Şişesi Hacmi | Nikotinin sıvıları için 10 ml üst sınır | Nikotinsiz sıvılar için de 10 ml üst sınır |
Sağlık Bakanlığı, tütün endüstrisinden gelen, nikotinsiz sıvıların daha büyük kaplarda satılmasına (ör. 60 ml gibi) izin verilmesi yönündeki lobi çalışmalarını kararlı biçimde reddetti. Yetkililer, büyük şişelere izin verilmesinin kullanıcıları kendi nikotin bazlarını manuel olarak karıştırmaya teşvik edeceğini ve bunun da ciddi, denetimsiz bir halk sağlığı riski oluşturacağını savundu.
Yasa Neden Ertelendi?
2025’in 2. çeyreğine alınan ertelemenin arkasında öncelikle iki etken var. İlk olarak, kamuoyu istişareleri sonrasında hükümet altı aylık bir geçiş süreci konusunda anlaştı. Bu sayede şirketler, zorunlu sağlık uyarısı etiketleri bulunmayan eski stoklarını temizleyebilecek.
İkinci olarak, yasanın zorunlu üç aylık bir bildirim prosedürü için Avrupa Komisyonu’na sunulması gerekiyor. Polonya Bakanlar Konseyi nihai taslağı henüz onaylamadığı için bu uluslararası inceleme süreci başlatılamıyor; bu da Ocak ayında yürürlüğe girişin imkânsız olduğu anlamına geliyor.
Tam Tek Kullanımlık Vape Yasağı Talebi
Halk sağlığı savunucuları ve hukuk uzmanları, yapılan değişikliğin yeterince ileri gitmediğini savunuyor. F/K Legal’de hukuk uzmanı olan Katarzyna Fortak-Karasińska, Polonya’nın diğer Avrupa ülkelerine kıyasla aşırı temkinli davrandığını belirtiyor.
“Önerilen değişiklikler doğru yönde atılmış bir adım; ancak fazla temkinliler,” diyen Fortak-Karasińska, Belçika’yı örnek olarak gösterdi. Belçika’da tek kullanımlık e-sigara ürünlerine yönelik toplam yasak Avrupa Komisyonu tarafından başarıyla onaylandı ve 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girecek.
Daha güçlü bir eylem için aciliyet, yerel verilerle de destekleniyor. Rotary Club Warszawa ve Toplumsal ve Pazar Araştırmaları Enstitüsü’nün raporu, Polonyalı gençlerin %37’sinin tek kullanımlık e-sigaraları piyasadaki en cazip nikotin ürünü olarak gördüğünü ortaya koydu. Ayrıca genç katılımcıların %69’u, gençlerde nikotin bağımlılığının büyük bir ulusal kriz olduğunu söyledi; bu da mevcut uygulamanın sonuç vermediğini gösteriyor.
